Xem bóng đá cùng bố, con chỉ lên màn hình: «Cờ đỏ sao vàng là Việt Nam! Còn cờ có hình tròn đỏ là nước nào?». Rất nhiều bé tầm bốn, năm tuổi trải qua một giai đoạn mê cờ: thuộc vanh vách vài chục lá, vẽ cờ lên giấy, hỏi mãi «nước này ở đâu, có xa không».

Bài này dành cho bố mẹ muốn đi cùng con trong giai đoạn đó: vì sao cờ các nước là một đề tài tốt cho bé nhỏ, nên bắt đầu từ lá cờ nào, chia nhóm thế nào để con nhớ mà không rối, và vài trò học cờ ở nhà không cần chuẩn bị gì.

Vì sao bé thích cờ, và học cờ được gì

Lá cờ là thứ rất hợp với mắt trẻ nhỏ: vài mảng màu lớn, hình đơn giản, mỗi lá một kiểu. Bé chưa biết đọc vẫn phân biệt được, và cảm giác «con biết cái này» đến rất nhanh.

Học cờ cũng không chỉ là thuộc tên. Trong lúc nhìn cờ, bé tập:

  • Quan sát chi tiết: sọc ngang hay sọc dọc, mấy màu, có ngôi sao không, ngôi sao nằm ở đâu.
  • So sánh và phân loại: những cờ có ba sọc, những cờ có hình tròn, những cờ có màu xanh lá.
  • Ghi nhớ một cặp: hình ảnh đi cùng một cái tên. Đây là kiểu ghi nhớ bé sẽ dùng lại khi học chữ, học từ.
  • Hiểu thế giới rộng hơn nhà mình: mỗi lá cờ là một nước, có người, có tiếng nói, có món ăn riêng. Một câu hỏi về cờ thường dẫn tới mười câu hỏi khác về thế giới.

Và đơn giản là lá cờ có mặt ở khắp nơi: trên TV khi có thể thao, ở sân bay, trên hộp bánh nhập khẩu, trong sách tranh. Bé học được thì gặp lại hằng ngày.

Bắt đầu từ cờ nào

Không có danh sách chuẩn, nhưng có vài nguyên tắc giúp bé bắt đầu dễ:

  1. Cờ của nước mình. Lá cờ đỏ sao vàng là lá đầu tiên, và cũng là mốc để so: «cờ này cũng có sao, nhưng sao nằm ở góc».
  2. Nước láng giềng và nước gần. Lào, Campuchia, Thái Lan, Trung Quốc; rồi các nước Đông Nam Á, Nhật Bản, Hàn Quốc. Đây là những nước bé dễ nghe nhắc tới nhất.
  3. Nước gắn với nhà mình. Nơi có người thân đang sống, nơi cả nhà từng đi chơi hay sắp đi, đội bóng con thích. Một lá cờ có câu chuyện riêng thì nhớ lâu hơn hẳn.
  4. Cờ có hình dễ nhận: lá phong đỏ của Canada, hình tròn đỏ trên nền trắng của Nhật Bản, vòng tròn đỏ xanh cùng bốn quẻ đen của Hàn Quốc. Hình riêng giúp bé có «móc» để nhớ.

Sau đó mới đi rộng dần theo từng vùng: châu Âu, Trung Đông, châu Phi, châu Mỹ. Học theo vùng giúp bé có thêm một tầng hiểu: những nước này ở gần nhau trên bản đồ.

Học theo nhóm nhỏ

Ba đến năm lá cờ một lần là vừa với bé nhỏ. Học năm lá cho thật chắc rồi mới thêm, thay vì xem năm mươi lá một lượt rồi quên hết.

Một vòng học có thể như sau:

  • Xem và nghe: chỉ từng lá, nói tên nước, để con nhắc lại.
  • Hỏi ngược: bày ba lá ra, hỏi «cờ nào là cờ Thái Lan?». Bé chỉ đúng lá là đã nhớ được cặp cờ và tên, chứ không chỉ nhận ra mặt cờ.
  • Ôn lá còn nhầm: lá nào con hay chỉ sai thì hôm sau hỏi lại lá đó trước.
  • Trộn với nhóm cũ: học được vài nhóm rồi thì thỉnh thoảng trộn lẫn, để con không chỉ nhớ theo thứ tự đã học.

Đừng để hai cờ gần giống nhau đứng cùng nhóm

Có những cặp cờ người lớn nhìn còn nhầm: Indonesia và Monaco (cùng đỏ trên trắng dưới), Chad và Romania (cùng ba sọc dọc xanh, vàng, đỏ), Úc và New Zealand (cùng nền xanh đậm có cờ Anh ở góc và các ngôi sao), Ireland và Bờ Biển Ngà (cùng ba sọc dọc, màu đảo ngược). Ở giai đoạn đầu, xếp chúng vào những nhóm khác nhau để bé không nản. Khi bé đã lớn và thuộc nhiều cờ, đặt hai lá cạnh nhau lại thành một trò «tìm điểm khác» rất thú vị.

Khi bé chỉ sai

Đừng nói «sai rồi». Hỏi lại nhẹ nhàng: «Cờ Thái Lan có mấy sọc nhỉ? Con đếm thử xem». Bé tự nhìn ra chỗ khác nhau thì nhớ lâu hơn là được nghe đáp án.

Trò học cờ ở nhà

  • Tô cờ. In khung cờ trắng, để con tô theo mẫu. Bé phải nhìn kỹ từng sọc, từng ngôi sao mới tô đúng.
  • Săn cờ khi xem thể thao. Mỗi trận đấu là một lượt đố: hai đội là nước nào, cờ có màu gì.
  • Dán cờ lên bản đồ. Một tấm bản đồ thế giới treo tường và mấy lá cờ giấy nhỏ: học xong nước nào, con tự dán cờ vào đúng chỗ.
  • Một nước, một món. Học cờ Nhật Bản thì cả nhà ăn cơm cuộn, học cờ Ý thì ăn mì. Bé nhớ cờ qua cả vị giác.
  • Đổi vai. Con làm cô giáo, hỏi bố mẹ «cờ nào là cờ…?». Bé phải nhớ đáp án mới hỏi được.

Mỗi lần mười phút là đủ. Giai đoạn mê cờ có thể kéo dài vài tuần hoặc vài năm, cứ để con dẫn nhịp.

Quốc kỳ trong Giờ chơi của Dino Kids

Dino Kids là app của chính chúng tôi, nên phần này nói cụ thể. Trong Giờ chơi của app có thẻ «Quốc kỳ» (dòng phụ «Học cờ các nước»), làm đúng cách học theo nhóm nhỏ ở trên.

193 nước, 39 chặng. Cờ được chia thành 38 chặng mỗi chặng 5 lá và một chặng cuối 3 lá. Học xong chặng trước mới mở chặng sau, nên bé không bị ngợp.

Bắt đầu từ nước gần nhà. Hai chặng đầu xếp theo vùng đặt trong máy. Bé ở Việt Nam gặp Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Trung Quốc, rồi tới Myanmar, Malaysia, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc. Sau đó là các nước quen tên, nước lớn, rồi đi theo vùng: châu Âu, Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latinh, Caribe, cuối cùng là các đảo quốc Thái Bình Dương. App chỉ đọc vùng đã cài trong máy, không hỏi quyền vị trí và không gửi gì đi.

Xem, nghe, rồi hỏi ngược. Mỗi chặng, bé xem từng lá cờ và nghe đọc tên nước bằng ngôn ngữ giao diện; nút «Nghe tên nước» để nghe lại. Xem hết thì làm bài kiểm tra «Cờ nào là cờ …?», chọn trong 2, 3 hoặc 4 lá tuỳ tuổi bé và chặng. Câu ôn ưu tiên những lá bé còn nhầm.

Không hai cờ gần giống nhau trong một chặng. Indonesia và Monaco, Chad và Romania, Úc và New Zealand được xếp ở những chặng khác nhau, để câu hỏi đo trí nhớ của bé chứ không đo mắt tinh.

Nhầm cũng không sao. Lá chọn nhầm chỉ mờ đi, không có dấu ✗, không có màu đỏ. Nhầm một câu vẫn được 2 sao, và không bao giờ có 0 sao.

Kiểm tra tổng hợp. Học xong 2 chặng là mở bài «Kiểm tra tổng hợp»: 10 câu rút ngẫu nhiên trong những lá cờ bé đã học. Chạm «Làm bài khác» là có một đề mới, giống bước «trộn với nhóm cũ» ở trên.

Khác Lật thẻ thế nào. Giờ chơi đã có trò Lật thẻ dùng cờ 193 nước: đó là trò trí nhớ tìm hai lá giống nhau, bé chỉ nghe tên nước khi lật trúng. Quốc kỳ thì hỏi ngược lại, để bé nhớ được lá cờ đi với tên nước nào. Hai trò bổ sung cho nhau.

Vài điều bố mẹ nên biết thêm:

  • Quốc kỳ mở bằng vé như các trò khác trong Giờ chơi: học xong bài thì bé có vé, một vé mở một chặng. Muốn con vào tự do, chọn luật «Tự do» ở khu Giờ chơi trong Cài đặt. Cách đặt luật vé có ở bài đặt luật vé chơi.
  • Tiến độ ghi riêng cho từng bé và theo từng nước, nên đổi máy hay đổi vùng trong máy cũng không mất những cờ bé đã học.
  • Học được khi không có mạng, không cần tài khoản.

App không thay được tấm bản đồ treo tường và những câu chuyện của bố mẹ. Hãy để Quốc kỳ là chỗ con ôn vài lá cờ mỗi ngày; phần «nước này ở đâu, người ta ăn gì, nói tiếng gì» vẫn là câu chuyện đáng kể cùng nhau.

Cần biết

  • Dino Kids có trên App Store cho iPhone, iPad và trên Google Play cho điện thoại, máy tính bảng Android. Miễn phí, không quảng cáo, không mua trong app.
  • Giờ chơi có tám trò: bốn trò nhanh, Mê lộ (cả Mê lộ đêm), Nối số, Lật thẻ và Quốc kỳ. Xem thêm ở trang Giờ chơi.
  • Hình cờ trong app lấy từ bộ cờ mã nguồn mở flag-icons (giấy phép MIT).