Quan Nguyễn Khoa Đăng xử án

Ngày xưa, ở xứ Đàng Trong có một vị quan tên là Nguyễn Khoa Đăng. Ông hiền với dân, lại rất giỏi tìm ra sự thật, nên ai có chuyện oan đều tìm đến ông.

Một hôm, có bác nông dân chạy đến, mặt buồn thiu. Bác kể: “Thưa quan, đêm qua có người vào phá ruộng dưa của tôi, dây dưa bị chặt đứt hết cả.” Ông Nguyễn Khoa Đăng ra xem ruộng, thấy dây dưa nằm ngổn ngang, nhựa dưa còn ứa ra. Ông bảo cả xóm, nhà nào có thuổng thì mang thuổng ra sân đình. Mọi người xếp hàng, thuổng đặt ngay ngắn trước mặt. Ông đi qua từng cái, đưa lên ngửi, rồi chấm đầu ngón tay vào nếm thử. Đến một cái thuổng, ông dừng lại: “Thuổng này còn vị đắng của nhựa dưa, ai là chủ?” Một người đứng cuối hàng cúi gằm mặt, lí nhí nhận là của mình. Anh ta thú thật vì ghen ruộng dưa nhà bác tốt hơn nên mới làm bậy. Ông bắt anh ta đền cho bác nông dân và xin lỗi trước cả xóm.

Lần khác, có anh bán dầu và một người lạ cãi nhau, giằng co một túi tiền. Anh bán dầu nói: “Thưa quan, tôi đi bán dầu cả ngày mới được chừng này tiền, người này giật mất.” Người kia cãi: “Không phải, tiền này là của tôi!” Ông Nguyễn Khoa Đăng không hỏi thêm, chỉ sai người bưng ra một chậu nước trong. Ông thả mấy đồng tiền vào chậu, mọi người xúm lại xem. Chẳng mấy chốc, trên mặt nước nổi lên những vệt dầu loang lóng lánh. Ông nói: “Tiền này dính dầu, đúng là tiền của người bán dầu rồi.” Người lạ biết không chối được nữa, đỏ mặt trả lại túi tiền cho anh bán dầu.

Dân làng ai cũng phục ông quan tài giỏi. Từ đó, người xấu không dám làm bậy, còn người ngay thì yên lòng làm ăn. Chỉ cần chịu khó quan sát, những điều nhỏ xíu cũng giúp mình tìm ra sự thật.