Tối trước chuyến đi, mẹ mở iPad định tải thêm phim cho con thì máy báo «Bộ nhớ iPad gần đầy». Mở phần dung lượng ra, đứng đầu danh sách không phải ảnh hay video mà là mấy app học của bé, cái nào cũng vài trăm MB. Gỡ đi cho nhẹ thì sợ mất tranh con tô và bài con đang học dở.
Bài này giúp bố mẹ trả lời ba câu: app nào đang chiếm chỗ, phần nào trong một app học xoá được mà không mất gì, và nên dọn thế nào để lúc cần dùng không có mạng thì bài vẫn còn đủ.
Vì sao app học của bé cứ to dần
Lúc cài, phần lớn app chỉ nặng vài chục tới vài trăm MB. Sau đó app tải thêm nội dung theo những gì bé dùng: giọng kể của từng truyện, tranh truyện tranh, kho tranh tô màu, tranh và tiếng của thẻ học từ, giọng đọc đề bài. Mỗi thứ nhỏ, nhưng sau vài tháng cộng lại thành một khoản lớn hơn chính app.
Phần tải thêm này là thứ giúp bé học được khi không có mạng. Vấn đề chỉ là nó nằm lại trong máy cả khi bé đã thôi dùng: truyện tiếng Nhật bé nghe một lần hồi hè, tranh của chủ đề bé đã tô xong từ lâu.
Xem app nào đang chiếm chỗ
- iPhone, iPad: mở Cài đặt → Cài đặt chung → Dung lượng iPhone (hay Dung lượng iPad). Chạm vào một app: «Kích cỡ ứng dụng» là phần app, «Tài liệu & Dữ liệu» là phần app đã tải và lưu thêm.
- Android: mở Cài đặt → Ứng dụng, chọn app, rồi chọn Bộ nhớ. Tên mục khác nhau đôi chút tuỳ hãng máy.
Phần «Tài liệu & Dữ liệu» lớn chính là phần đáng xem lại. Nhưng con số tổng không cho biết bên trong có gì, và trong đó có những thứ không thể lấy lại.
Phần nào xoá được, phần nào không
Trong một app học của bé thường có ba loại dữ liệu:
- Nội dung tải từ máy chủ: giọng đọc, tranh, truyện. Xoá được, vì cần thì tải lại.
- Nội dung có sẵn trong app: đi cùng bản cài, không xoá riêng được và cũng không cần xoá.
- Thứ bé tự làm ra: tranh bé tô, giọng bé thu, sao và tiến độ. Đây là thứ duy nhất không có bản thứ hai trên máy chủ nào, trừ khi đã được đồng bộ lên tài khoản.
Cái khó là nút «Xoá ứng dụng» của iOS hay «Xoá dữ liệu» của Android không phân biệt ba loại này. Xoá app là mất cả tranh bé tô cùng lúc với giọng đọc tải về. «Gỡ bỏ ứng dụng» (giữ tài liệu) của iOS thì giữ dữ liệu nhưng cũng không trả lại chỗ của phần đã tải. Cách an toàn là dọn từ bên trong app, nếu app cho làm việc đó.
Dọn từng phần trong Dino Kids: màn «Dữ liệu offline»
Dino Kids là app của chính chúng tôi, nên phần này nói cụ thể. App có một màn riêng cho bố mẹ xem từng phần bài học chiếm bao nhiêu chỗ, tải về trước khi đi nơi không có mạng, và xoá cho nhẹ máy. Vào Cài đặt (qua phép tính dành cho người lớn), kéo xuống khu «Ứng dụng», chạm «Dữ liệu offline».

Đầu màn có ba con số: «Đang dùng trên máy», «Còn phải tải» và «Máy còn trống». Dưới đó, mỗi phần là một thẻ, chia bốn nhóm:
- Lộ trình học: Dino Phonics, có sẵn trong app.
- Kể chuyện: một thẻ cho mỗi thứ tiếng, gồm giọng kể và tranh truyện tranh của thứ tiếng đó.
- Học và chơi: «Tô màu», «Thẻ học từ», «Tiền tiểu học và Toán».
- Dữ liệu khác: giọng đọc app tải thêm trong lúc bé học, tranh mẫu Tập vẽ, bản cập nhật nội dung và hình vẽ, và tranh, ghi âm của bé.
Mỗi thẻ ghi trạng thái («Đã tải đủ», «Mới tải một phần», «Chưa tải», «Có bản mới», «Có sẵn trong app»), dung lượng «Trên máy» và phần «Cần tải».
Xoá một phần
Chạm «Xoá» trên thẻ, app hỏi lại một lần và nói rõ cái gì đi, cái gì ở lại.

Xoá xong, thẻ ghi «Đã xoá — app không tự tải lại». Đây là chỗ khác với nhiều app: lượt đồng bộ sáng hôm sau không lặng lẽ tải lại đúng thứ bố mẹ vừa dọn. Phần đó chỉ về máy khi bố mẹ chạm «Tải về», hoặc khi bé mở bài và chọn tải.

Mỗi phần giữ lại vài thứ để bé không gặp màn trống:
- Tô màu: 30 tranh có sẵn trong app và mọi bức bé đã tô, đang tô dở vẫn ở lại.
- Kể chuyện: chữ của truyện và ảnh bìa vẫn còn, chỉ giọng kể và tranh từng trang được gỡ.
- Thẻ học từ: ảnh của chủ đề và thẻ bìa ở lại, nên lưới chủ đề không trống trơn.
- Tiền tiểu học và Toán: chỉ gỡ giọng đọc đề; bài, sao và tiến độ còn nguyên.
Những gì màn này không bao giờ xoá
Cuối màn là các thẻ chỉ để xem. «Tranh và ghi âm của bé» ghi rõ «Chỉ có ở máy này — màn này không bao giờ xoá.»: tranh bé tô, tranh bố mẹ thêm, ảnh đại diện, giọng bé thu và «Giọng bố mẹ». «Tranh mẫu Tập vẽ» và «Bản cập nhật nội dung và hình vẽ» ghi «App tự giữ phần này cho mới.»: hai phần này nhỏ và app tự lo, xoá đi thì lượt đồng bộ sau tải lại ngay hoặc app quay về bản cũ, nên không có nút xoá.

Bé mở bài vừa bị xoá
Bố mẹ dọn «Tô màu», hôm sau bé chạm vào ô tô màu: app hiện một hộp to, có giọng đọc, «Bài này cần tải về. Tải nhé?». Có mạng thì bé chạm «Tải về» là xong. Với Tô màu và Tiền tiểu học, hộp có thêm «Học luôn» để bé dùng ngay phần có sẵn trong app.

Môn không bé nào học: app thôi tải
Nhà có hai bé, cả hai đã qua tuổi tô màu, hoặc không bé nào học tiếng Trung nữa. Khi bố mẹ tắt một môn cho mọi bé ở bảng «Nội dung học & chơi», app hiểu rằng trên máy này không ai cần phần đó, và thôi tự tải thêm cho nó: tranh Tô màu, giọng đọc đề của Tiền tiểu học và Toán, giọng đọc Thẻ học từ của thứ tiếng không bé nào học. Trên màn «Dữ liệu offline», thẻ của mục ấy ghi «Không bé nào trên máy này học mục này — app thôi tải thêm», để bố mẹ biết vì sao nó không đầy lên nữa.
Phần đã tải trước đó thì vẫn nằm trong máy. Ngay ở màn thiết lập của bé (Cài đặt → «Tài khoản gia đình» → «Danh sách bé» → chạm thẻ của bé), dưới bảng chọn nội dung hiện thẻ «Dữ liệu không bé nào dùng»: những mục không bé nào học, mỗi mục đang chiếm bao nhiêu chỗ, và nút xoá ngay tại đó, qua một hộp xác nhận dành cho người lớn. Không có gì để dọn thì thẻ không hiện. Như mọi chỗ xoá khác trong app, tranh bé tô, ghi âm, sao và tiến độ không bao giờ bị đụng tới.
Tắt chỉ để thử rồi bật lại cũng không sao: bật lại thì app tải tiếp phần còn thiếu. Còn phần đã xoá thì như ở trên, khi bé mở bài app sẽ hỏi tải về. Cách bật, tắt từng môn cho từng bé có ở bài anh chị em dùng chung app học.
Dọn thế nào cho hợp lý
- Xoá thứ bé không còn dùng: truyện của thứ tiếng bé không nghe nữa, phần «Giọng đọc tải thêm khi học» của những tuần trước.
- Giữ thứ bé dùng hằng ngày. Tải lại tốn mạng và thời gian hơn là để nó nằm đó.
- Trước chuyến đi, làm ngược lại: tải đủ những phần bé sẽ dùng, rồi thử bằng chế độ máy bay. Cách làm từng bước có ở bài «Dùng Dino Kids khi không có mạng».
- App luôn chừa khoảng 300 MB cho máy chạy: máy gần đầy thì app không tải mà báo «Máy không còn đủ chỗ trống để tải phần này.», tránh làm máy treo giữa chừng.
- Muốn giữ tranh của bé phòng khi đổi máy, tạo tài khoản Dino Kids để tranh và tiến độ đi theo bé sang máy mới. Dùng offline và tải về thì không cần tài khoản.
Một chiếc iPad dùng chung cả nhà thì bộ nhớ lúc nào cũng thiếu. Điều bố mẹ cần không phải là một app nhỏ nhất, mà là một app nói rõ cái gì đang nằm trong máy và cho dọn đúng phần cần dọn.