Dino Kids
Con đi ngang cây đàn ở nhà bà là dừng lại, gõ lung tung rồi cười khanh khách. Ở trung tâm thương mại, con đứng mãi trước quầy đàn điện. Bố mẹ bắt đầu tự hỏi: cho bé học piano từ mấy tuổi là vừa? Ba tuổi có sớm quá không, hay sáu tuổi mới bắt đầu là đã muộn?
Bài này trả lời câu hỏi ấy, kèm những dấu hiệu cho thấy con đã sẵn sàng đi học đàn, học piano có làm con thông minh hơn không, nên mua đàn gì cho bé mới học, mỗi ngày tập bao lâu, và cách cho con làm quen với phím đàn ngay ở nhà, kể cả khi nhà chưa có đàn.
Câu trả lời ngắn
- 3–4 tuổi: tuổi làm quen. Bé nghe nhạc, hát, vỗ tay theo nhịp, chạm phím để nghe cao thấp. Bé học được, nhưng là học qua trò chơi, mỗi lần vài phút, chưa phải bài bản.
- 5–7 tuổi: tuổi bắt đầu học bài bản mà nhiều giáo viên khuyên. Bàn tay đủ lớn để đặt năm ngón lên năm phím, bé ngồi yên được 15–20 phút, biết đọc số và chữ cái nên học ký hiệu nốt nhạc dễ hơn.
- Sau 7 tuổi: không hề muộn. Bé lớn học nhanh hơn vì hiểu bài và tự tập được. Nhiều người chơi đàn giỏi bắt đầu ở tuổi tiểu học.
Mốc tuổi chỉ để tham khảo. Hai bé cùng 4 tuổi có thể khác nhau hẳn: một bé ngồi say sưa mười lăm phút, một bé chạm ba phím rồi đi tìm ô tô. Nhìn con quan trọng hơn nhìn giấy khai sinh.
Dấu hiệu bé đã sẵn sàng đi học đàn
- Bé tự tìm đến đàn, hay hỏi «cái này kêu thế nào», hát theo nhạc.
- Bé ngồi tập trung được chừng 10–15 phút cho một việc mình thích.
- Bé cử động từng ngón tay riêng được: giơ một ngón, gập ngón kia, cầm bút bằng các đầu ngón.
- Bé phân biệt trái, phải và đếm được tới 5–10.
- Bé làm theo hướng dẫn hai, ba bước của một người lớn không phải bố mẹ.
- Bé chịu được sửa sai mà không bỏ cuộc ngay.
Có ba, bốn dấu hiệu trên là bé học được lớp nhạc vỡ lòng. Chưa có cũng không sao: tiếp tục làm quen ở nhà, sáu tháng sau thử lại.
Các cách học và tuổi bắt đầu
Mỗi phương pháp chọn một tuổi bắt đầu khác nhau, vì chúng dạy những thứ khác nhau:
- Phương pháp Suzuki (Nhật Bản) cho bé bắt đầu từ khoảng 3–4 tuổi, học bằng tai trước như học tiếng mẹ đẻ: nghe đi nghe lại, bắt chước, bố mẹ ngồi cùng trong giờ học và tập cùng ở nhà.
- Các lớp âm nhạc cho trẻ nhỏ (như hệ thống trường nhạc Yamaha) nhận bé từ 4–5 tuổi vào lớp nhóm, hát, nghe, chơi bàn phím, chưa đặt nặng kỹ thuật.
- Học piano một thầy một trò theo giáo trình thường bắt đầu khi bé 5–7 tuổi, lúc bé đọc được nốt và ngồi đủ lâu.
Với bé 3–4 tuổi, lớp nhóm vui vẻ hay chơi cùng bố mẹ ở nhà thường hợp hơn giờ học một thầy một trò 45 phút.
Học piano có làm con thông minh hơn?
Câu này được hỏi rất nhiều. Một nghiên cứu nổi tiếng cho bé 6 tuổi học piano hay hát một năm, và thấy chỉ số IQ của các bé tăng nhỉnh hơn nhóm không học nhạc (Schellenberg, 2004). Nhưng khi gộp hàng chục nghiên cứu lại và chỉ giữ những nghiên cứu thiết kế chặt chẽ, mức lợi ích cho trí thông minh hay điểm học tập nói chung gần như bằng không (Sala và Gobet, 2020).
Nghĩa là: đừng cho con học đàn để con giỏi toán. Hãy cho con học đàn vì âm nhạc là một niềm vui đi theo con cả đời, vì tập đàn dạy con kiên nhẫn với một việc khó, và vì được chơi một bản nhạc mình thích là cảm giác rất đáng có. Những thứ ấy đủ là lý do rồi.
Nên mua đàn gì cho bé mới học?
- Đàn piano cơ cho cảm giác phím thật nhất, nhưng đắt, nặng và cần lên dây định kỳ. Hợp khi bé đã học nghiêm túc một thời gian.
- Đàn piano điện có phím nặng (mô phỏng búa đàn), đủ 88 phím, có cắm tai nghe. Đây là lựa chọn phổ biến cho bé mới bắt đầu học bài bản: rẻ hơn đàn cơ, không cần lên dây, tập buổi tối không phiền hàng xóm.
- Đàn organ phím nhẹ, nhiều tiếng nhạc cụ và tiết tấu đệm, rất vui để chơi, nhưng phím nhẹ khiến ngón tay quen lực khác hẳn piano. Nếu mục tiêu là học piano, nhiều giáo viên khuyên chọn đàn điện phím nặng thay vì organ.
Bé 3–4 tuổi chỉ đang làm quen thì chưa cần mua đàn đắt. Một bàn phím nhỏ, cây đàn ở nhà ông bà, hay một app piano phím to trên máy tính bảng là đủ để biết con có thật sự thích hay không.
Mỗi ngày tập bao lâu?
- 3–4 tuổi: 5–10 phút, có thể chia hai lần trong ngày. Dừng khi con còn vui.
- 5–6 tuổi: 10–20 phút.
- 7 tuổi trở lên: 20–30 phút, tăng dần theo bài.
Tập ngắn mỗi ngày hiệu quả hơn tập dồn một buổi dài cuối tuần. Ngồi cạnh con, nghe con đàn và hỏi «bài này con thích đoạn nào nhất?» giúp nhiều hơn mọi lời nhắc «đi tập đàn đi».
Làm quen với đàn ở nhà, trước khi đi học
Những trò dưới đây không cần biết nhạc lý, bố mẹ nào cũng chơi cùng con được:
- Tìm nhóm phím đen. Phím đen trên đàn xếp thành nhóm hai phím và nhóm ba phím. Đố con chạm hết các nhóm hai, rồi các nhóm ba. Đây cũng là bài đầu tiên trong nhiều giáo trình piano, vì nhờ nhóm phím đen mà bé tìm được nốt Đô.
- Cao và thấp. Bố mẹ bấm một phím bên trái rồi một phím bên phải, con nói phím nào cao hơn. Rồi đổi vai.
- Vỗ tay theo nhịp. Hát một bài đồng dao quen, vỗ tay theo từng chữ. Bé cảm được nhịp trước khi phải đếm nhịp.
- Đàn một bài con đã thuộc. Bài hát con đã nghe nhiều lần thì con biết khi nào mình đàn sai, nên tự sửa được. Đó là lý do nhiều giáo trình mở đầu bằng những giai điệu quen như «Ngôi sao lấp lánh».
Đàn piano trong Dino Kids
Dino Kids có mục Âm nhạc với màn Học đàn piano, làm đúng phần «làm quen» ở trên cho bé từ 3 tuổi: chưa cần đàn thật, chưa cần biết đọc nốt.
Bài học đi theo sáu chặng, 27 bài:
- Làm quen cây đàn: chạm là kêu, nhóm hai phím đen, nhóm ba phím đen, cao và thấp, tìm nốt Đô.
- Năm ngón tay: Đô Rê Mi, đánh số ngón từ 1 đến 5, năm ngón trên năm phím.
- Nhịp và phách: phách đều, «ta» và «ti-ti», nốt dài hai phách.
- Bài hát ba nốt, như «Chú cừu nhỏ».
- Trọn năm ngón: bước nhảy, câu nhạc dài, hợp âm ba nốt.
- Bàn tay đi xa: trọn một quãng tám, «Ngôi sao lấp lánh», và hai bài dân ca Việt Nam «Xòe hoa», «Lý cây xanh».
Mỗi bài trộn vài kiểu tập ngắn: chạm phím đang sáng, nghe rồi chọn tiếng nào cao (con chim) tiếng nào thấp (con voi), hai tiếng giống hay khác nhau, chạm theo nhịp. Mỗi bài có ba sao, sao chưa đạt chỉ là viền chứ không phải dấu gạch chéo.
Phím to cho ngón tay nhỏ. Phím trắng của đàn thật chỉ rộng chừng 2,3 cm, hẹp hơn vùng chạm bé 3 tuổi cần trên màn hình. Nên app chỉ hiện một quãng tám mỗi lúc, phím nào cũng đủ rộng cho ngón tay bé, và tự xoay ngang máy khi bài cần nhiều phím. Trên máy tính bảng, phím còn rộng hơn nữa.
Bài hát. Nốt nhạc rơi xuống đúng phím cần bấm, tên nốt Đô, Rê, Mi hiện trên phím. Kiểu «Luyện tập» chờ bé bấm đúng rồi mới đi tiếp; kiểu «Thực hành» giữ đúng nhịp như chơi thật. Tốc độ có ba mức Chậm, Vừa, Nhanh.
Tủ bài hát là những giai điệu bé có thể đã nghe ở đâu đó: dân ca, đồng dao các nước, vài đoạn nhạc cổ điển đã hết bản quyền, mỗi bài ghi rõ xuất xứ. Bố mẹ biết chép nhạc còn tự thêm bài của nhà mình bằng file MusicXML, xem bài Thêm bài hát MusicXML.
Đàn tự do là cây đàn để bé chơi thoả thích: chạm phím nào cũng kêu, mũi tên dời lên xuống từ quãng thấp tới quãng cao, nút cộng trừ thêm bớt phím, và nút hiện tên nốt.
Dino Kids không thay được thầy dạy đàn. App không sửa tư thế tay, không dạy lực ngón trên phím thật. Hãy xem nó là bước làm quen: để biết con có thích không, để con tìm được phím Đô, nghe được cao thấp, vỗ được nhịp trước buổi học đầu tiên, và để có chỗ chơi đàn khi nhà chưa có đàn.
Cần biết
- Dino Kids có trên Google Play cho điện thoại, máy tính bảng Android và trên App Store cho iPhone, iPad. Bài học piano, Đàn tự do và Bài hát có trên cả hai. Tủ bài hát toàn giai điệu quen tai như mô tả ở trên có từ bản 1.3.9 trên iPhone, iPad; bản Android sẽ có ở lần cập nhật tới.
- Mục Âm nhạc miễn phí như cả app: không quảng cáo, không mua trong app, không cần tài khoản. 27 bài học và tiếng đàn có sẵn trong app, nên bé tập được cả khi không có mạng. Dino Kids là sản phẩm Digi Dinos làm vì cộng đồng, không phải một kênh doanh thu.
- Tiếng đàn do đội ngũ Dino Kids tự tổng hợp; bài học tự soạn; tủ bài hát mới gồm giai điệu dân gian và cổ điển đã hết bản quyền. Bạn là giáo viên piano và muốn góp ý cho lộ trình bài, hãy viết cho chúng tôi ở dinokids@digidinos.com.
Tài liệu tham khảo
- Sala, G., Gobet, F. (2020). Cognitive and academic benefits of music training with children: A multilevel meta-analysis. Memory & Cognition, 48(8), 1429–1441.
- Schellenberg, E. G. (2004). Music lessons enhance IQ. Psychological Science, 15(8), 511–514.