Dino Kids
Có thể bạn đã gặp cảnh này. Chiều muộn, bạn đón con ở nhà trẻ. Cả ngày con chơi, hát, giành đồ chơi với bạn bằng tiếng Nhật. Trên đường về, bạn hỏi bằng tiếng Việt: “Hôm nay con ăn gì?”. Con hiểu hết, nhưng đáp lại bằng tiếng Nhật. Bạn nhắc, con cố được một câu tiếng Việt, rồi lại trôi về tiếng Nhật.
Cuối tuần, cả nhà gọi video về quê. Ông bà hỏi han rối rít, cháu ngồi trước màn hình cười, gật đầu, nhưng tới lượt mình nói thì cứ ngập ngừng, rồi quay sang mẹ nói bằng tiếng Nhật. Cuộc gọi tắt sớm hơn ai nấy mong. Ông bà không trách, nhưng bố mẹ thì thấy lòng chùng xuống.
Cảnh ấy chắc không xa lạ với nhiều gia đình Việt ở Nhật. Ở Hàn Quốc, Đài Loan, Úc, châu Âu hay Mỹ, có lẽ câu chuyện cũng na ná, chỉ khác thứ tiếng con nói ở trường.
Tiếng ở trường lớn nhanh, tiếng ở nhà co lại
Trẻ nhỏ học tiếng của nơi mình sống nhanh đến bất ngờ. Ở trường, con nghe thứ tiếng ấy từ sáng tới chiều: từ cô giáo, bạn bè, bài hát, phim hoạt hình. Tiếng Việt chỉ còn chỗ ở bữa tối, lúc tắm, trước giờ ngủ và những ngày cuối tuần.
Dần dần, nhiều bé rơi vào thế nghe được mà không nói được. Đó không phải lỗi của con hay của bố mẹ. Con chỉ dùng thứ tiếng con nghe nhiều nhất.
Những người nghiên cứu ngôn ngữ gọi tiếng mẹ đẻ của các gia đình sống xa quê là “ngôn ngữ di sản”: thứ tiếng con nhận từ nhà mình chứ không phải từ nơi con lớn lên. Với con, tiếng Việt là cách trò chuyện với ông bà, họ hàng, là lời ru, câu đồng dao, những truyện cổ tích bố mẹ từng nghe hồi bé, và sau này, nếu muốn, là cánh cửa để con hiểu mình từ đâu tới.
Giữ tiếng Việt cũng không có nghĩa là bắt con phải chọn. Điều chúng tôi mong là con có thêm một thứ tiếng, lớn lên song ngữ, và thấy mình thuộc về cả hai nơi.
Những cách các gia đình hay thử
Nhiều nhà tìm tới lớp tiếng Việt cuối tuần do hội người Việt, nhà chùa hay nhóm phụ huynh tổ chức. Đó là những lớp học quý, giữ được nhờ tâm huyết của các thầy cô. Nhưng không phải nơi nào cũng có, và với bé ba, bốn tuổi, cuối tuần nào cũng đi tàu xa tới lớp không phải chuyện dễ.
Có nhà mời gia sư, hoặc cho con học lớp riêng trực tuyến. Một thầy cô giỏi, kiên nhẫn với trẻ nhỏ rất đáng trân trọng, và công sức ấy xứng đáng được trả đúng. Có điều, chi phí cộng lại theo tháng, theo năm, nhất là khi nhà có hai, ba con, thì không phải gia đình nào cũng kham được.
Nhiều nhà khác chọn tự dạy. Nhưng sau một ngày đi làm, nấu cơm, tắm cho con, còn sức ngồi đánh vần với con từng chữ thì không phải tối nào cũng có. Học liệu hợp với bé nhỏ cũng khó tìm, và nhiều học liệu tốt lại đi kèm gói đăng ký: nhà ngừng trả tháng nào thì việc học của con ngừng theo tháng ấy.
Dino Kids bắt đầu từ chính trăn trở ấy
Dino Kids ra đời để giải chính bài toán ấy: giữ tiếng mẹ đẻ cho con, và hỗ trợ những gia đình đang cùng loay hoay với chuyện này. Chúng tôi muốn mọi đứa trẻ được đánh vần, được nghe truyện cổ tích bằng tiếng Việt, mà việc học ấy không phụ thuộc vào chuyện tháng này gia đình có trả phí hay không.
Phần tiếng Việt trong app soạn theo chương trình lớp 1 và giáo án tiền tiểu học của Việt Nam. Bé chạm vào từng con chữ trong bảng chữ cái để nghe âm rồi nghe một từ ví dụ. Bé tập viết chữ hoa, chữ thường và dấu thanh theo đúng thứ tự nét. Bé đánh vần như cô giáo dạy trên lớp: lắp âm đầu với vần và thanh, app đọc từng bước, “tờ – oan – toan – sắc – toán”. Bé nghe giọng kể những truyện cổ tích Việt Nam như Tấm Cám, Thánh Gióng; câu nào đang đọc thì sáng lên trên màn hình. Có cả truyện cổ tích trên web để bạn đọc cùng con.
Điều chúng tôi coi trọng nhất là giọng của bố mẹ. Bạn có thể thu giọng mình cho bài học, để bé nghe đánh vần bằng giọng nhà mình, đúng cách phát âm của vùng mình. Bạn cũng có thể tự đọc một truyện cổ tích, từng câu một; thu đủ cả truyện thì bé mở truyện ấy sẽ nghe bố mẹ kể thay giọng máy. Chưa thu xong thì truyện vẫn đọc bằng giọng có sẵn; bài học cũng vậy, câu nào chưa thu thì app đọc giọng máy, nên làm dần bao lâu cũng được.
Phần lớn bài học nằm sẵn trong máy, nên vẫn dùng được khi không có mạng: lúc đi máy bay hay về quê thăm ông bà. Trong cùng app còn có tiếng Nhật, tiếng Anh, tiếng Hàn và tiếng Trung; bố mẹ chọn cho từng bé những thứ tiếng bé sẽ học. Một bé ở Nhật có thể vừa làm quen hiragana, vừa đánh vần tiếng Việt ở cùng một chỗ, không phải chọn tiếng này bỏ tiếng kia.
Tất cả những điều đó không bắt gia đình trả thêm gì. App không có gói đăng ký, không có mua trong app, không có quảng cáo, không bài nào bị khoá lại để chờ trả tiền. Chi phí máy chủ, giọng đọc và nội dung do Digi Dinos chịu. Dino Kids là phần công ty đóng góp cho cộng đồng, không phải một kênh doanh thu.
Nói cho thật thì một ứng dụng chỉ đỡ được một phần. Nó không thay được bố mẹ, ông bà, cũng không thay được một lớp học có thầy cô và bạn bè. Thứ giữ tiếng Việt cho con, rốt cuộc, vẫn là những phút bố mẹ ngồi cạnh con và nói với con bằng tiếng nhà mình. App được làm để tạo cớ cho những phút ấy: bạn thu giọng mình cho bài học hay đọc một truyện cho con, và mỗi tuần app kể lại con đã làm được gì để cả nhà cùng xem.
Vài điều nhỏ có thể thử ở nhà
Chúng tôi không phải chuyên gia ngôn ngữ. Đây chỉ là vài điều phụ huynh hay chia sẻ với nhau; nhà nào hợp cách nào thì giữ cách ấy.
- Giữ một khoảng tiếng Việt cố định mỗi ngày. Không cần dài: bữa tối, giờ tắm hay mười phút trước khi ngủ, miễn là ngày nào cũng có.
- Đọc truyện trước giờ ngủ. Truyện cổ tích mang theo những từ mà cuộc sống ở nước ngoài ít khi chạm tới: cánh đồng, con trâu, giếng nước, bà tiên.
- Để con nghe giọng ông bà. Gọi ngắn mà đều thường dễ giữ hơn gọi dài mà thưa. Có dịp ông bà sang chơi hay cả nhà về quê, nhờ ông bà đọc và thu lại một truyện để cháu nghe lại về sau.
- Đừng ép, đừng sửa quá nhiều. Con đáp bằng tiếng Nhật thì cứ nhẹ nhàng nói lại câu ấy bằng tiếng Việt rồi trò chuyện tiếp.
- Khen khi con thử. Một câu tiếng Việt lơ lớ, sai dấu, vẫn là một câu con đã cố. Điều con cần nhớ trước tiên là nói tiếng Việt thì vui; nói cho đúng sẽ đến sau.
Nếu bạn cũng nghĩ như vậy
Dino Kids vẫn đang được làm tiếp từng chút một, và chúng tôi không tự làm hết được. Nếu bạn cũng trăn trở như chúng tôi và muốn cùng xây dựng sản phẩm này, chúng tôi rất mong được làm quen với bạn. Bạn có thể là phụ huynh muốn kể con mình dùng app thế nào, chỗ nào chưa ổn; là thầy cô dạy tiếng Việt cho trẻ ở nước ngoài, biết bé cần gì mà app còn thiếu; hay là người viết, kể chuyện cho trẻ con, có giọng đọc ấm, biết dịch, biết vẽ, biết lập trình. Một góp ý nhỏ thôi cũng đã giúp nhiều.
Hãy viết cho chúng tôi ở dinokids@digidinos.com. Nếu bạn muốn xem Dino Kids có những gì, trang giới thiệu kể đầy đủ hơn. Và nếu app giúp được nhà bạn, hãy kể cho một gia đình khác cũng đang ở xa quê.