Bé cầm bút chì, đặt ở lối vào, rồi đi một mạch… đâm thẳng vào ngõ cụt. Bé nhấc bút, thử lối khác, lại cụt. Lần thứ ba, bé dừng lại, đưa ngón tay dò trước một đoạn rồi mới vẽ. Khoảnh khắc «dừng lại nhìn trước» ấy chính là thứ mê cung dạy bé, và cũng là lý do mê cung có mặt trong gần như mọi cuốn vở bài tập mầm non.

Bố và bé gái nằm sấp trên thảm bên tờ giấy mê cung vẽ tay dẫn tới ngôi nhà mái đỏ; bé đẩy chiếc ô tô đồ chơi theo đường, bố chỉ lối, chú khủng long Dino ngồi cạnh máy tính bảng hiện một mê cung

Bài này đi qua mê cung giúp gì cho bé, chọn mê cung thế nào cho hợp từng tuổi, chơi cùng con ra sao để con không nản, trò nối số đi kèm, vài cách tự làm mê cung ở nhà, và cuối cùng là mục Mê lộ trong Dino Kids.

Mê cung giúp gì cho bé?

Mê cung trông như một trò giải trí, nhưng mỗi lần chơi bé phải làm cùng lúc mấy việc khó với não của một đứa trẻ 3–6 tuổi.

  • Nhìn trước rồi mới làm. Muốn ra khỏi mê cung, bé phải dò đường bằng mắt, giữ đường đó trong đầu, và kìm tay lại khi thấy sắp vào ngõ cụt. Lập kế hoạch, giữ thông tin trong đầu, kìm hành động vội: đó là các chức năng điều hành, nhóm kỹ năng mà các nghiên cứu về sẵn sàng đi học nhắc tới nhiều nhất. Mê cung từ lâu đã được dùng trong tâm lý học để đo khả năng lập kế hoạch, chính vì nó buộc người chơi phải nghĩ trước khi đi.
  • Hiểu không gian. Trái, phải, lên, xuống, «đi qua chỗ hẹp rồi rẽ». Kỹ năng không gian của bé mẫu giáo gắn với khả năng làm toán về sau: bé 3 tuổi ghép khối giỏi hơn thường làm toán tốt hơn (Verdine và cộng sự, 2014). Tin vui là kỹ năng này luyện được: tổng hợp 217 nghiên cứu cho thấy tập luyện cải thiện kỹ năng không gian rõ rệt, ở trẻ em cũng như người lớn (Uttal và cộng sự, 2013).
  • Cầm bút chắc tay. Mê cung trên giấy là bài tập đưa bút trong một lối hẹp, không chạm vạch, đúng thứ bé cần trước khi tập viết. Kỹ năng vận động tinh, cùng với chức năng điều hành, góp phần vào kết quả học tập ở năm mẫu giáo lớn (Cameron và cộng sự, 2012; Grissmer và cộng sự, 2010).
  • Chịu được thất bại nhỏ. Ngõ cụt không phải lỗi, chỉ là một lối đã thử. Bé học quay lại và thử tiếp mà không ai phải mắng.

Chọn mê cung theo tuổi của bé

Không có chuẩn chính thức nào cho «mê cung bao nhiêu ô thì hợp mấy tuổi». Dưới đây là cách chọn mà nhiều giáo viên mầm non dùng; quan trọng nhất vẫn là nhìn con: bé giải trong vài phút và muốn chơi tiếp là vừa sức.

  • 2–3 tuổi: lối thật rộng, một hai khúc rẽ, gần như không có ngõ cụt. Mục tiêu là đưa ngón tay hay bút từ đầu đến cuối mà không ra khỏi lối. Mê cung có hình con vật đi tìm thức ăn giúp bé hiểu luật chơi.
  • 3–4 tuổi: lưới nhỏ cỡ 4×4 đến 6×6 ô, vài ngõ cụt ngắn. Bé bắt đầu biết dừng lại khi thấy lối bị chặn.
  • 4–5 tuổi: lưới 7×7 đến 10×10, ngõ cụt dài hơn, có ngã ba. Lúc này bé tập dò bằng mắt trước khi vẽ.
  • 5–6 tuổi: lưới 10×10 trở lên, nhiều nhánh, lối hẹp hơn. Có thể thêm luật: đi qua một ô có quà, hay không được nhấc bút.
  • Từ 6 tuổi: mê cung lớn, mê cung hình tròn, mê cung phải nhớ đường. Bé tiểu học thường thích tự vẽ mê cung đố bố mẹ.

Thấy con gắt, bỏ dở hay vẽ xuyên tường: lùi lại một bậc. Thấy con giải trong mười giây mà chán: lên một bậc.

Chơi cùng con thế nào?

  • Để con tự đi. Cầm tay con vẽ hộ thì bé thoát được mê cung nhưng không học được gì. Bố mẹ chỉ nên gợi: «Con nhìn xem lối này đi tới đâu?».
  • Nói to đường đi. «Đi thẳng, rẽ phải, ôi cụt rồi, quay lại.» Nói thành lời giúp bé giữ kế hoạch trong đầu, và bé học luôn từ chỉ hướng.
  • Mẹo đi ngược. Mê cung khó thì thử bắt đầu từ đích đi ngược về lối vào. Bé sẽ ngạc nhiên vì dễ hơn, và đó là bài học đầu tiên về «đổi cách nghĩ khi bị kẹt».
  • Khen cách làm, không khen tốc độ. «Con dừng lại nhìn trước rồi mới đi, hay quá» giúp ích hơn «con giỏi quá, nhanh quá».
  • Dừng khi con còn muốn chơi. Ba, bốn mê cung mỗi lần là đủ. Để dành phần vui cho hôm sau.

Nối số: anh em của mê cung

Nối số (nối các chấm theo thứ tự 1, 2, 3… để hiện ra một hình) dạy bé một thứ khác: thứ tự của các con số. Muốn nối đúng, bé phải biết sau 7 là 8, tìm số 8 giữa một rừng chấm, và giữ trong đầu số tiếp theo. Bé hiểu số như những vị trí xếp hàng trên một đường thẳng thì học toán dễ hơn: trong một thí nghiệm, bé mẫu giáo chỉ chơi bốn buổi một trò đi quân trên hàng ô đánh số từ 1 đến 10 đã ước lượng và so sánh số tốt hơn hẳn (Siegler và Ramani, 2008).

Cách chơi cùng con: bé đọc to từng số khi nối, bố mẹ che bớt phần hình để bé đoán «sắp ra con gì», và chọn bài vừa sức về số: bé 3–4 tuổi nối tới 10, bé 5 tuổi tới 20–30, bé biết đếm tới 100 thì thử bài lớn hơn.

Tự làm mê cung ở nhà

Không cần mua gì:

  • Mê cung băng dính trên sàn. Dán băng dính giấy thành lối đi trong phòng khách, cho bé lái ô tô đồ chơi hoặc tự đi bằng chân. Bé 2–3 tuổi rất mê.
  • Mê cung hộp các-tông. Dán ống hút hay que kem thành vách trong nắp hộp, thả một hòn bi, nghiêng hộp để bi lăn tới đích.
  • Mê cung phấn ngoài sân. Bố mẹ vẽ, con đi; hôm sau đổi lại để con vẽ đố bố mẹ.
  • Mê cung trên giấy kẻ ô. Tô đen một số ô làm tường. Bé lớn tự thiết kế mê cung và giữ «bản đáp án» là rất thích.

Mê cung trên giấy giúp bé tập cầm bút; mê cung trên máy cho bé nhiều bài mới mỗi ngày và tự báo đúng sai. Hai cách bổ sung cho nhau. Với màn hình, Tổ chức Y tế Thế giới khuyên trẻ 2–4 tuổi ngồi trước màn hình không quá một tiếng mỗi ngày, và càng ít càng tốt; xem thêm bài Trẻ 3 tuổi xem điện thoại bao lâu là vừa.

Mê lộ trong Dino Kids

Trong Dino Kids, mê cung có tên Mê lộ, nằm ở Giờ chơi cùng Nối số và Lật thẻ. Bé học xong bài thì được vé chơi, mỗi bài mê lộ đổi một vé; bố mẹ chỉnh được bao nhiêu bài học thì được một vé, hoặc chọn «Tự do» để bé chơi không cần vé. Cách đặt luật vé có ở bài Giờ chơi Dino Kids.

Mê lộ ban ngày bài 10: lưới 12×12 ô, Dino đi giữa đường, vệt xanh phía sau, bên dưới là nút điều khiển bốn hướng
Bé kéo ngón tay từ chấm xanh tới ngôi sao; nét vẽ đi theo lối nên không bao giờ xuyên tường

Mê lộ ban ngày có 120 bài, lưới tăng dần từ 3×3 ô tới 28×28 ô, nên bé 3 tuổi và bé lớp 2 đều có bài vừa sức. Máy tính bảng màn lớn có thêm 30 bài lưới to hơn nữa.

  • Bé đặt ngón tay vào chấm xanh rồi kéo tới ngôi sao. Nét vẽ bám theo lối, nhấc tay ra cũng không mất nét. Vùng chạm đủ rộng cho ngón tay bé 3 tuổi.
  • Đi vào ngõ cụt, ô cụt nháy lên và Dino nhắc nhẹ: «Đường cụt rồi! Quay lại chỗ rẽ mà thử lối khác nhé». Nét không bị xoá; bé chạm vào một điểm đã đi để đi tiếp.
  • Sao tính theo số ngõ cụt đã ghé, từ ba sao xuống một sao. Không có bài nào bé nhận không sao, không dấu gạch chéo, không đếm giờ.
  • Đi tới đích, đường ngắn nhất hiện lên màu đỏ để bé so với đường mình vừa đi.
Mê lộ ban đêm: màn tối, chỉ một đoạn hành lang trước mặt Dino được đèn soi sáng
«Trời tối rồi! Đèn chỉ soi phía trước, bé nhớ đường nhé»

Mê lộ ban đêm dành cho bé đã quen mê lộ ngày: Dino cầm đèn pin, bé chỉ thấy đoạn đường ngay trước mặt, và phải tự nhớ mình đã đi lối nào. Đây là bài tập trí nhớ không gian. Bé quay lại một ngõ cụt đã đi thì mất sao; đồng hồ đếm thời gian để bé tự phá kỷ lục của mình.

Câu đố ở ngõ cụt của Mê lộ ban đêm: Bí ngô ma hỏi «Có tất cả bao nhiêu?», năm củ cà rốt và ba ô đáp án 3, 4, 5
Câu đố mặc định là Toán; bố mẹ đổi sang môn khác hoặc tắt trong Cài đặt

Ở ngõ cụt của mê lộ đêm có một nhân vật đố bé một câu, trả lời đúng mới đi tiếp. Mặc định là câu Toán; trong Cài đặt, mục «Thử thách Mê lộ đêm», bố mẹ đổi sang môn khác hoặc tắt hẳn, và xem bé trả lời đúng bao nhiêu.

Nối số bài 5: các chấm đánh số từ 0 đến 18 xếp quanh khung, chấm 0 đang sáng
Bé chạm hoặc kéo từ số này sang số kế tiếp; Dino đọc to từng số

Nối số có 100 hình: bài đầu từ 0 tới 10, bài cuối tới 200. Bé chạm hoặc kéo lần lượt từng số, Dino đọc to từng số theo ngôn ngữ của app, và hình hiện ra khi nối xong. Tìm mãi chưa thấy số tiếp theo thì bé bấm «Gợi ý». Bé nhỏ thích Nối chấm trong mục Mỹ thuật hơn: 100 bài nối chấm theo mẫu, không có số, không cần vé.

Cần biết

  • Dino Kids có trên Google Play cho điện thoại, máy tính bảng Android và trên App Store cho iPhone, iPad. Mê lộ ban ngày, Nối số và Nối chấm có trên cả hai. Mê lộ ban đêm, câu đố ở ngõ cụt, nút điều khiển bốn hướng, 20 bài thử thách cuối của mê lộ ngày và 30 bài cho máy tính bảng có từ bản 1.4.0 trên iPhone, iPad; bản Android hiện có 100 bài mê lộ ngày, phần mới sẽ có ở lần cập nhật tới.
  • Mê lộ miễn phí như cả app: không quảng cáo, không mua trong app, không cần tài khoản. Bài mê lộ có sẵn trong app nên bé chơi được cả khi không có mạng. Dino Kids là sản phẩm Digi Dinos làm vì cộng đồng, không phải một kênh doanh thu.
  • Bài mê lộ do đội ngũ Dino Kids tự sinh và tự kiểm bằng chương trình: mỗi bài mê lộ ngày có đúng một lời giải, độ khó tăng đều từ bài đầu tới bài cuối. Thấy bài nào quá khó với bé, hay có ý tưởng trò chơi mới, hãy viết cho chúng tôi ở dinokids@digidinos.com.

Tài liệu tham khảo