Sự tích nhà sàn

Ngày xưa, người Mường chưa biết làm nhà. Mọi người phải ngủ trong hang đá hay dưới gốc cây to. Mùa mưa, nước dột ướt hết chỗ nằm, mùa đông, gió lạnh lùa vào run cầm cập. Đêm đêm, thú rừng đi lại quanh hang, ai cũng thấp thỏm không yên.

Trong bản có ông Cài, chăm làm và hay nghĩ ngợi. Ông thường tự hỏi: “Làm sao để cả nhà có một chỗ ở khô ráo, ấm áp đây?” Một hôm lên nương, ông gặp một con rùa đang bò chậm chạp bên bờ suối. Ông nhặt rùa lên, định mang về cho các con xem. Rùa bỗng cất tiếng: “Ông ơi, ông thả tôi ra, tôi sẽ chỉ cho ông một điều hay.” Ông Cài ngạc nhiên lắm, nhẹ nhàng đặt rùa xuống đất.

Rùa nói: “Ông nhìn tôi đây, ông cứ theo dáng tôi mà dựng chỗ ở.” “Bốn chân tôi đứng vững, ông hãy dựng bốn cái cột thật chắc.” “Cái mai tôi khum khum, ông hãy làm mái che lên trên cho nước mưa trôi xuống.” “Bụng tôi cách mặt đất, ông hãy làm sàn cao, để nước không ngập, thú rừng không vào được.” Nói xong, rùa bò xuống suối, lặn mất.

Ông Cài về bàn với vợ, hai ông bà vui vẻ bắt tay vào làm. Lần đầu, ông lấy thân cây lau làm cột, nhưng gió thổi một trận là nhà nghiêng ngả. Ông lại ra suối tìm rùa, rùa thò đầu lên, chỉ cho ông dùng gỗ cứng trong rừng. Ông bà vào rừng tìm những cây gỗ chắc, cắt cỏ tranh về lợp mái. Bốn cây cột đứng vững như bốn chân rùa, mái nhà khum khum như mai rùa. Sàn nhà cao, có cái thang nhỏ để leo lên.

Từ hôm có nhà sàn, mưa không dột, gió không lùa, đêm đến cả nhà ngủ thật ngon. Người trong bản thấy vậy, ai cũng đến học ông Cài. Chẳng bao lâu, khắp bản mọc lên những ngôi nhà sàn xinh xắn. Người Mường biết ơn con rùa, nên đến nay vẫn dựng nhà sàn theo dáng rùa như thế.