Sự tích bà Thiên Y A Na

Ngày xưa, trên núi Đại An ở xứ Khánh Hòa, có hai ông bà già sống bằng nghề trồng dưa. Ông bà không có con, ngày ngày chỉ chăm chút mấy luống dưa trên núi. Năm ấy dưa sai quả, quả nào cũng to tròn, xanh mướt.

Nhưng lạ thay, cứ sáng ra, ông bà lại thấy mất vài quả dưa chín. Ông lão bèn nấp sau bụi cây để rình xem ai hái dưa. Đêm trăng sáng, ông thấy một cô bé xinh xắn đang chạy nhảy giữa ruộng dưa. Cô bé hái một quả dưa, ôm vào lòng, rồi cười khanh khách, chơi đùa dưới trăng. Ông lão thấy cô bé dễ thương quá, chẳng nỡ mắng. Ông bước ra hỏi han, cô bé kể mình từ trên trời xuống, không có nhà để về. Hai ông bà mừng lắm, nhận cô bé làm con gái, thương yêu như con đẻ.

Từ đó, căn nhà nhỏ trên núi lúc nào cũng rộn tiếng cười. Cô bé ngoan ngoãn, giúp ông bà tưới dưa, nhặt củi, nấu cơm. Chiều chiều, cô hay ra mỏm núi, ngồi ngắm mây trắng và biển xanh. Có lúc cô ngước nhìn trời rất lâu, như đang nhớ một nơi nào đó.

Một năm, mưa lớn kéo dài, nước dâng lên khắp vùng. Cô gái hóa thành một khúc gỗ trầm hương thơm ngát, trôi theo dòng nước ra biển. Ông bà thương nhớ con, chỉ mong có ngày con trở về.

Nhiều năm sau, cô trở về quê cũ, giờ đã là một người phụ nữ hiền hậu và tài giỏi. Bà dạy dân làng cách cày cấy trồng lúa, cách quay sợi dệt vải. Nhờ bà, ruộng đồng xanh tốt, nhà nhà no ấm, ai cũng có áo mặc. Mọi người kính yêu, gọi bà là bà Thiên Y A Na, người mẹ của cả xứ sở. Về sau, bà cưỡi một con chim hạc trắng bay về trời. Dân làng dựng một ngôi tháp trên đồi bên cửa sông để thờ bà, gọi là tháp Bà. Đến nay, tháp Bà vẫn đứng bên bờ biển Nha Trang, ngày ngày có người đến thăm.