Trạng Hiền

Ngày xưa, vào thời nhà Trần, ở một làng quê có một cậu bé tên là Hiền. Cha mẹ gửi Hiền lên chùa, ở với một ông sư già. Sáng sáng, Hiền quét sân, gánh nước, nhóm bếp giúp sư. Xong việc, cậu ngồi nghe sư đọc sách, rồi tự mày mò học lấy. Hiền học đến đâu nhớ đến đấy, nghe một điều lại tự nghĩ ra thêm nhiều điều khác. Chẳng mấy chốc, cả vùng đều biết chú tiểu ở chùa sáng dạ lạ thường.

Năm mười ba tuổi, Hiền lên kinh thành đi thi. Bao nhiêu người lớn cùng thi, vậy mà cậu bé lại đỗ đầu, thành trạng nguyên. Hôm vào gặp nhà vua, bộ áo mũ trạng nguyên rộng thùng thình trùm gần kín cả cậu bé. Vua nhìn cậu, mỉm cười hỏi: “Trạng học với thầy nào mà giỏi thế?” Hiền đáp gọn: “Con tự học là chính, chữ nào khó quá thì con hỏi sư.” Vua chê câu trả lời ngắn quá, chẳng có lấy một lời thưa gửi cho phải phép. Vua bảo: “Trạng giỏi chữ rồi, nhưng hãy về nhà học thêm ba năm cho biết lễ, rồi hẵng ra làm quan.”

Ít lâu sau, sứ thần một nước lớn mang sang một câu đố chữ rất khó. Câu đố nói đến hai mặt trời, bốn ngọn núi, hai ông vua và bốn cái miệng, hỏi đó là chữ gì. Các quan già trong triều nghĩ mãi mấy ngày liền mà chẳng ai giải được. Vua chợt nhớ đến ông trạng nhỏ, vội sai một viên quan về làng mời Hiền.

Viên quan về tới đầu làng, gặp Hiền đang chơi đùa cùng lũ bạn bên gốc đa. Nghe nói vua mời, Hiền lắc đầu: “Lần trước vua bảo con chưa biết lễ, sao bây giờ lại mời con vội vàng thế ạ?” Viên quan về tâu lại, vua hiểu ý, liền cho người mang võng lọng, cờ quạt về đón Hiền thật trọng thể. Lần này, Hiền vui vẻ lên kinh.

Vào tới triều, Hiền nghe đọc câu đố xong, nhặt một mẩu than, cúi xuống nền gạch vẽ một hình vuông, rồi kẻ thêm một nét ngang, một nét dọc ở giữa. Đó là chữ “điền”, nghĩa là ruộng, nhìn kỹ thì thấy đủ cả mặt trời, núi, vua và miệng giấu ở bên trong. Sứ thần thấy giải đúng, cúi đầu thán phục rồi xin về nước. Vua mừng lắm, ban cho ông trạng nhỏ thật nhiều quà quý. Người đời sau vẫn nhắc mãi đến Trạng Hiền, cậu bé chăm học mà thông minh hơn người.