Chử Đồng Tử và Tiên Dung

Bên bờ sông Hồng, có một làng nghèo tên là Chử Xá. Ở đó có hai cha con nghèo lắm, quần áo rách đến mức chẳng dám đi đâu xa. Người con tên là Chử Đồng Tử, hiền lành, chăm chỉ, ngày ngày ra sông câu cá đổi gạo nuôi cha.

Thuở ấy, vua Hùng có một nàng công chúa tên là Tiên Dung. Nàng không thích ở mãi trong cung, chỉ thích ngồi thuyền đi ngắm sông núi khắp nơi. Một hôm, đoàn thuyền của nàng xuôi dòng, đến gần bãi cát làng Chử Xá. Chử Đồng Tử đang câu cá, thấy cờ quạt rợp trời thì hoảng quá. Chàng ngượng vì quần áo rách rưới, vội đào một cái hố trên bãi, nằm xuống rồi lấy cát phủ kín người, chỉ chừa cái mũi để thở.

Thấy bãi cát mát mẻ, Tiên Dung cho dừng thuyền, lên bờ dạo chơi, té nước đùa vui. Nàng vừa té nước xuống một chỗ cát, bỗng cát dưới chân nàng lún xuống, rồi một chàng trai lóp ngóp ngồi dậy, đỏ mặt cúi đầu. Tiên Dung giật mình, rồi nghe chàng kể hết sự tình, lòng thấy thương mến. Nàng nói: “Ta tình cờ gặp chàng ở đây, chắc là trời đã định cho hai ta nên duyên.” Nàng lấy áo đẹp cho chàng mặc, rồi hai người kết làm vợ chồng ngay trên bãi sông.

Tiên Dung ở lại làng chài, chẳng muốn về cung nữa. Họ lập chợ ven sông, buôn bán làm ăn. Một lần đi buôn xa, Chử Đồng Tử ghé lên một ngọn núi ngoài biển, gặp một vị sư già. Vị sư dạy chàng nhiều điều hay, rồi tặng chàng một cây gậy và một chiếc nón. Sư dặn: “Hai món này có phép lạ, con hãy dùng để giúp đỡ mọi người.”

Một chiều, hai vợ chồng đi đường xa, trời tối mà chưa tìm được chỗ nghỉ. Chử Đồng Tử cắm cây gậy xuống đất, đặt chiếc nón lên đầu gậy cho đỡ sương. Nửa đêm, quanh chỗ họ nằm bỗng mọc lên nhà cửa, lâu đài, vườn tược sáng rực. Sáng ra, dân quanh vùng kéo đến ở, chỗ ấy thành một vùng đất trù phú, ai cũng no ấm. Hai vợ chồng lấy gậy thần chữa bệnh cho người ốm, giúp dân làm ăn khắp nơi.

Nhiều năm sau, vào một đêm trăng sáng, cả tòa thành bỗng nhẹ nhàng bay lên trời. Chỗ đất cũ lún xuống thành một cái đầm rộng, người ta gọi là đầm Nhất Dạ, nghĩa là một đêm. Còn bãi cát nơi hai người gặp nhau được gọi là bãi Tự Nhiên. Đến nay, dân làng ven sông vẫn mở hội để nhớ đến Chử Đồng Tử và nàng Tiên Dung.