Phân xử tài tình

Ngày xưa, ở một huyện nọ có một vị quan nổi tiếng hiền lành và sáng suốt. Ai có chuyện khó gỡ cũng tìm đến nhờ ông phân xử.

Một lần, sư cụ ở ngôi chùa trong làng hớt hải đến kêu với quan. Sư cụ kể: “Tiền dân làng góp để sửa mái chùa, đêm qua bỗng mất sạch.” Trong chùa hôm ấy có cả chục người làm công ra vào, chẳng biết ai đã lấy. Quan nghe xong, gật gù rồi sai lính mang đến một rổ thóc. Đó là thóc ông đã cho ngâm nước từ tối hôm trước. Quan phát cho mỗi người trong chùa một nắm thóc, bảo nắm thật chặt trong tay. Quan nói: “Thóc này là thóc thiêng, người nào lấy tiền thì thóc trong tay sẽ nảy mầm.” Quan dặn: “Các người cứ ngồi yên ở sân, đến lúc mặt trời đứng bóng ta sẽ xem tay từng người.”

Mọi người ngồi im phăng phắc, tay nắm chặt. Ai ngay thẳng thì chẳng lo gì, cứ thế ngồi chờ. Chỉ có một người cứ chốc chốc lại khẽ xòe mấy ngón tay, liếc trộm vào nắm thóc. Quan để ý từ đầu, liền gọi người ấy lên. Quan hỏi: “Nếu không lấy tiền, sao anh cứ phải xem thóc đã nảy mầm chưa?” Người ấy đỏ mặt, cúi đầu nhận lỗi, rồi mang tiền ra trả lại cho chùa. Thóc chẳng hề nảy mầm, nhưng nỗi sợ trong lòng đã nói lên sự thật.

Một lần khác, có hai bà cùng ôm một tấm vải đến công đường. Bà nào cũng quả quyết tấm vải là của mình, bà kia lấy mất. Quan hỏi mãi mà không ai làm chứng được cho ai. Quan bèn bảo lính: “Vậy thì cứ xé đôi tấm vải ra, chia cho mỗi bà một nửa.” Người lính xé “roạt” tấm vải làm đôi, đưa cho mỗi bà một nửa. Một bà ôm nửa tấm vải, bật khóc nức nở: “Tôi dệt suốt mấy tháng trời, giờ xé ra thì phí quá!” Còn bà kia thì đứng thản nhiên, cầm nửa tấm vải mà chẳng tiếc gì. Quan mỉm cười: “Người thương tấm vải như thế mới chính là người đã dệt ra nó.” Bà thản nhiên kia biết không giấu được nữa, đành nhận lỗi, trả lại nửa tấm vải cho người đã dệt ra nó.

Từ đó, tiếng tăm vị quan càng lan xa, ai cũng khen ông xử tài tình. Ông chẳng cần quát mắng ai, chỉ cần quan sát thật kỹ là tìm ra người ngay, kẻ gian.